Γραβιά

Ιστορικό χωριό με 1050 κάτοικους περίπου που πήρε παρεφθαρμένα την ονομασία του μάλλον απ’ την κοντινή αρχαία πόλη Καρφία.

Έδρα του νέου Δήμου, βρίσκεται στο 33ο χιλιόμετρο του εθνικού δρόμου Άμφισσας-Λαμίας.

Η Γραβιά είναι γνωστή πανελλήνια (και στην παγκόσμια ιστορία) για την ιστορική μάχη που δόθηκε στις 8 Μαΐου 1821 από τον Ανδρούτσο και τους άλλους καπεταναίους, οι οποίοι κλείστηκαν στο θρυλικό-ιστορικό χάνι με τα 120 παλικάρια και άλλους υπερασπιστές στην περιοχή και συγκράτησαν τις ορδές του Ομέρ Βρυώνη, κόβοντάς τους το δρόμο για τα Σάλωνα και την Πελοπόννησο με στόχο την κατάπνιξη της Επανάστασης. Δεσπόζει στον χώρο του αναστηλομένου χάνι η προτομή του ήρωα Οδυσσέα.

Αξιόλογα μνημεία για τον επισκέπτη

Πρόσφατα αναστηλώθηκε το ιστορικό χάνι (Εγκαινιάσθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κ. Στεφανόπουλο και είναι ανοιχτό για τους επισκέπτες).

Σε απόσταση 5 χλμ. ΝΑ, πάνω στις πλαγιές του βουνού βρίσκεται το μοναστήρι της Κοίμησης της Θεοτόκου ( ή Πανάσαρη), αξιόλογο μνημείο, με ναό βυζαντινού ρυθμού (με δύο τρούλους) κτισμένο το 1517 μ.Χ.

Άλλα αξιοθέατα για τον επισκέπτη του Δήμου Γραβιάς είναι πολλά από τα χωριά που συναποτελούν τον Δήμο:
Τα Καστέλλια, είναι χωριό της Δυτ. της Γραβιάς, σε υψόμετρο 500 μ. χτίστηκε επί Φραγκοκρατίας από τον ηγεμόνα Βονφάτιο και πήρε το όνομά του (που σημαίνει κάστρο-φρούριο) από το κάστρο (Castellum), του οποίου σώζονται ερείπια στο πάνω χωριό. Σώζονται ερείπια επίσης της αρχαίας πόλης Ερινεός στη θέση Άγιος Βασίλειος.

Σε λίγα χιλιόμετρα κι ανηφορίζοντας προς τη Γκιώνα συναντάμε το Χάνι Ζαγκανά, μια τοποθεσία φυσικού κάλλους με ελατόδασος, βαθύσκιωτα πλατάνια και γάργαρο νερό.

Όλη η γύρω περιοχή (έκτασης 240.000 στρεμμάτων) μέχρι τον Αθ. Διάκο και την Πυρά έχει κηρυχθεί “ελεγχόμενη κυνηγητική περιοχή”, όπου κυνηγοί απ’ όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό κυνηγούν με ειδική άδεια εισόδου και υπό έλεγχο από το Δασαρχείο διάφορα θηράματα (πέρδικες, φασιανούς, λαγούς, ζαρκάδια, αγριόχοιρους, κ.ά.).
Η Αποστολιά (Κάτω Κάνιανη) είναι ένα μικρό χωριό στους πρόποδες της Οίτης, ΒΔ της Γραβιάς και σε υψόμετρο 520 μ.

Η Μαριολάτα βρίσκεται σε υψόμετρο 380 μ. Ανατολικά της Γραβιάς, έχει ευρύ ορίζοντα και γραφικές τοποθεσίες. Στον κοντινό λόφο σώζονται τα ερείπια της δωρικής πόλης Βόιον.

Η Καλοσκοπή (Κουκουβίστα) είναι ένα όμορφο παραθεριστικό κέντρο σε υψόμετρο 1040 μ. βόρεια της Γκιώνας με καταπληκτική θέα (γι’ αυτό ονομάστηκε Καλοσκοπή), άφθονα πηγαία νερά με υγιεινό κλίμα και ωραία τοπία, ιδεώδης χώρος για καλοκαιρινές και χειμερινές διακοπές. Είναι πατρίδα του γενναίου αγωνιστή του ’21 Παπα-Ανδρέα Μώρη, του φημισμένου Παπαντριά.

Το Οινοχώρι (Πάνω Κάνιανη): Μικρό χωριό στις κατάφυτες από βελανιδιές πλαγιές της Οίτης, σε υψόμετρο 900 μ., με φυσικές ομορφιές και δροσερές πηγές (την Κεφαλόβρυση και την Κατέρω με τα δροσερά πλατάνια). Σώζονται έξω απ’ το χωριό τα ερείπια της δωρικής πόλης Δρυόπης. Στο Οινοχώρι κατασκευάζεται ξενώνας. Το Σκλήθρο: Μικρό χωριό χτισμένο σε υψόμετρο 800 μ. στις κατάφυτες από βελανιδιές βουνοπλαγιές της Οίτης. Η Βάργιανη: Μικρό χωριό Ν. της Γραβιάς, χτισμένο σε πλαγιά του Παρνασσού και σε υψόμετρο 900 μ., γνωστό από τη μάχη του ’21 που έληξε με νίκη των Ελλήνων (24-9-1824). Πατρίδα του οπλαρχηγού Καπετάν Λιάπη, την κόρη του οποίου, Δέσπω, ερωτεύτηκε ο Όθωνας (ο Λιάπης υπήρξε ανώτατος αξιωματικός του) και παραλίγο να την κάνει βασίλισσα. Σήμερα η Βάργιανη είναι παραδοσιακός οικισμός με κομψά πέτρινα σπίτια, πολλά απ’ τα οποία αγοράσθηκαν και ανακαινίστηκαν από παραθεριστές.

Πηγή κειμένου: Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας – Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας